Gezonde samenleving, gezonde mensen!

Betreft: vraag zelfdoding - beleidsvoorstellen

U vindt hierbij onze nota ‘zelfdoding - beleidsvoorstellen’ zoals opgemaakt op basis van gegevens uit het eindrapport van de (federale) Hoge Gezondheidsraad ‘Depressie, depressiviteit en zelfmoord’ (06/12/2006) en uit de (federale) Beleidsnota inzake ggz (mei 2005), op basis van cijfermateriaal van het Centrum ter Preventie van Zelfmoord (website CPZ feb 2007), en op basis van suggesties uit de ad hoc platformgroep van de HVV-campagne ‘Gezonde samenleving, gezonde mensen’ (juni 2006-feb 2007).

Basisvisie en uitgangspunten HVV en partners

Wij vinden dat het beleid rond ‘depressie en zelfdoding’ in de eerste plaats gericht moet zijn op de aanpak van oorzaken in plaats van op de aanpak van symptomen. Wij pleiten daartoe voor een aanpak met meer vogelperspectief. Een beleid zonder kritische maatschappelijke visie, zonder ruimer mens- en wereldbeeld, zonder structurele aanpak van oorzaken is als dweilen met de kraan open, werkt onvoldoende efficiënt en is uiteindelijk nefast voor de bevolking. Een beleid dat enkel ‘de zorg’ regelt, speelt in op de belangen van de zorgdragers, niet op die van de zorgvragers.
Wij vinden dat de problematiek van depressie en zelfdoding (en mentale gezondheid in het algemeen) onlosmakelijk verbonden is met de maatschappelijke context van betrokkenen. Dat houdt onder meer sociale, economische, ideologische, filosofische, emotionele, existentiële, pedagogische, ethische en structurele aspecten in. Wij zijn tegen een reductionistische visie en wijzen op het bio-psycho-sociaal model van weleer dat nu overspoeld wordt door een éénzijdig bio-model.
Wij vinden dat mentale gezondheid beter geformuleerd wordt als ‘psycho-sociaal welzijn’. Wij vinden dat de betekenis van de termen ‘gezondheid’, ‘ziekte’ en ‘stoornis’ (en hun implicaties) zelf ook maatschappelijk en cultureel bepaald zijn.
Wij vinden dat zoveel mogelijk aspecten uit die context van betrokkenen mee in rekening dienen gebracht om een beleid inzake depressie en suïcide uit te tekenen. Wij vinden dat de belangen van de farmaceutische industrie en van de institutionele zorgverstrekkers zoals ziekenhuizen ondergeschikt zijn aan de belangen van mensen. Wij vinden dat er absoluut meer middelen dienen te gaan naar therapeutische contacturen met patiënten. Wij vinden tenslotte dat psycho-sociaal welzijn niet met geld gekocht kan worden: het is geen koopwaar maar een waarde.
Wij vinden ook dat beleidsvoorstellen op lange termijn niet duurzaam zijn zonder volgende voorwaardelijke stappen:

- een op termijn in stappen uitgevoerde sanering van het voorschrijfgedrag van artsen (en dus verkoop in apotheken) van antidepressiva, slaap- en kalmeermiddelen, neuroleptica, adhd-middelen, enz. Het verschaffen en gebruiken van deze medicijnen mag enkel bij opname gebeuren of onder strikt medisch toezicht en medische opvolging;

- alle vormen van (ook zelfstandig uitgeoefende) therapieën en psychosociale bijstand door gediplomeerden (via erkende en gesubsidieerde opleidingen) of verlopend via de nu bestaande netwerken (ggz-centra, caw, cmd, enz.) zouden erkend en terugbetaald moeten worden; regelgeving inzake psychotherapie: we volgen het advies van de Hoge Gezondheidsraad van 2005 inzake opleiding, basisprincipes professioneel handelen en best mogelijke praktijk

- er dient een grote verschuiving van denken, handelen en besteden te gebeuren, namelijk van psychiatrie (geneeskunde) naar psycho-sociaal welzijn (welzijnssector)

- er dient dringend meer interdepartementaal gewerkt te worden rond mentale gezondheid omdat er sociale, economische, financiële, pedagogische, levensbeschouwelijke, geneeskundige, culturele… aspecten aan verbonden zijn

Enkele feiten

Korte evaluatie beleid van minister Demotte rond depressie & zelfdoding

Ondernomen acties: In het rapport staat een niet exhaustieve inventaris van ondernomen acties in België, gegroepeerd onder 7 verschillende noemers. Dit zijn globaal gezien noodzakelijke acties waar wij achter staan. We vinden wel dat zowat alle acties ‘met een paardenbril’ zijn geconcipieerd: met de neus op de (individuele) feiten wordt gezorgd voor informatie, sensibilisering, deskundigheidsbevordering van zorgcircuits, rechtstreekse en onrechtstreekse hulpverlening, ondersteuning van recidive en nabestaanden, voorlichting naar media, enz. Er is geen sprake van een ‘vogelperspectief’ of van een ruimere blik op de feiten en de omgeving. We herkennen geen mens- en maatschappijvisie. Er is vooral een klimaat van ‘medicalisering en zorg’.
Reeks aanbevelingen: In het rapport is ook een reeks aanbevelingen en voorstellen inzake volksgezondheid opgenomen, onder 10 (grotendeels dezelfde) noemers. Doelstelling is te komen tot een overkoepelend coherent en omvattend zorgprogramma. Uitgangspunt is ‘de strijd tegen depressie en zelfmoord’. Deze aanbevelingen getuigen reeds van een ruimere en meerdimensionale aanpak: focus op verschillende maatschappelijke geledingen, op bijzondere risicogroepen, op specifieke omgevingen, e.d. Toch blijven ook deze aanbevelingen meestal hangen in de onmiddellijke buurt van het verschijnsel depressie en suïcide (concreet zorgprogramma, netwerk van opvang, identificatie van risico’s bij mentale stoornissen, crisisinterventies, opleiding brede betrokken beroepsgroepen, ondersteuning hulpverleners en naasten, rol media en onderzoek). We begrijpen dit want de overheid dient concreet te handelen. Toch missen we ook hier een overstijgend vogelperspectief. Te veel zorg en symptoombehandeling, te weinig mens- en wereldbeeld en kritische oorzaakbehandeling. * De Beleidsnota inzake geestelijke gezondheidszorg (mei 2005) spreekt over zorgcircuits en netwerken van therapeutische projecten voor patiënten met een chronische en complexe problematiek. De filosofie van deze circuits houdt vooral in dat er ‘over’ een patiënt wordt gesproken en niet zozeer ‘met’. Ook hier een ‘paardenbril-focus’ op symptoom en zorg en eigen sector.

Beleidsvoorstellen HVV en partners

op termijn drastische verschuiving van financiële middelen binnen psychiatrie naar welzijn en psychosociale dienstverlening, met meer eenvormigheid, kleinschaligheid, specificiteit en met meer inzet van menselijke middelen, want gezondheid is niet te koop met geld of pillen
aandacht/middelen voor en herwaardering van levensbeschouwelijke, humane en maatschappelijke basisbewegingen en socio-culturele organisaties die de sociale cohesie bevorderen en waaruit mensen zinvol engagement kunnen putten; verbod op subsidies voor patiëntenverenigingen die gesponsord worden door de farma-industrie; opwaardering van onafhankelijke (ex-)patëntenverenigingen o.a. om kloof tussen psychiatrie en patiënt te verkleinen
promotiecampagne van en leerpakketten met positieve waarden die een alternatief bieden voor de opgedrongen geldwaarden van de markt (zoals die van Netwerk Depressie Vlaanderen) en die de individuele focus overstijgen
het invoeren van pedagogische coaching en ondersteuning van ouders en van de ouder-kind relatie (cf. onderdeel regeerakkoord Nederland); aansluiting met brede school, oudere leerkrachten en seniorengroepen
verlaging van de toegankelijkheid van geestelijke gezondheidszorg voor armen en allochtonen (op informatief, financieel, cultureel, taalkundig vlak)
reclame en andere media via belastingen aan banden leggen wat betreft het promoten van onrealistische normen op het vlak van bv. uiterlijk en eigendom; afbouwen van media-programma’s met negatieve waarden zoals overdreven agressie en competitie en verwisselen door programma’s met ethisch verantwoorde voorbeeldfunctie
structurele en duurzame aanpak van werkloosheid; creatie van arbeidsplaatsen in de sociale sector (zoals wijkconciërges en sociale vrijwilligers); opwaardering van informele of niet-formele arbeid
oprichting van een onafhankelijke dienst die een ‘mentale gezondheidseffecten rapportage’ oplegt en coördineert voor maatregelen genomen door de overheid (bv. vrachtverkeer ‘s nachts ) en de industrie (bv. herstructurering); oprichting van een meldpunt voor pogers/uitvoerders zelfdoding in functie van onderzoek, voor verdoken depressiesituaties
ondersteuning van initiatieven die het uiten van en praten over gevoelens stimuleren bij risicogroepen (zoals kinderen, jongeren, mannen, ouder-kind relaties), via onderwijs of vertrouwenspersonen; (gedachten aan) zelfdoding uit taboesfeer halen en als ‘normaal’ beschouwen
psychosociale ondersteuning van alleenstaande ouders en alleenwonende bejaarden vanuit OCMW of buurtwerking via een team van professionelen en vrijwilligers; radicaal doorbreken van eenzaamheid bij senioren in rusthuizen door meer investeringen in cultureel (bv. socio-culturele ontmoetingsruimtes) en zorgaanbod (bv. culturele activiteiten, aanwezigheid huisdieren)
grondige analyse, interpretatie en aanpak van oorzaken en redenen van suïcide; bij oorzaken denken we aan het verband tussen psychiatrische stoornissen (depressie, schizofrenie, middelengebruik en persoonlijkheidsstoornissen) en zelfdoding; bij redenen denken we aan verschijnselen als hopeloosheid, perspectiefloosheid, onzekerheid, reddeloosheid, eenzaamheid, ‘niet meer kunnen volgen’ gekoppeld aan factoren als stress, burn out, chronisch vermoeidheidssyndroom
systematisch en onafhankelijk onderzoek naar verband agressie en suïcide(pogingen) en gebruik psychofarmaca of ander middelengebruik, naar verband suïcide(pogingen) en opname in psychiatrische instelling; systematisch en onafhankelijk onderzoek naar het gebruik van de DSM en naar alternatieve diagnosemodellen; systematisch en onafhankelijk onderzoek naar de verschillen betreffende depressie & suïcide op het vlak van geslacht, leeftijd, regio, levensbeschouwing, seksuele voorkeur, burgerlijke stand, arbeidsstatuut…; systematisch en onafhankelijk onderzoek naar de paradoxen binnen de ggz (zoals groot pillenverbruik, groot aantal depressies, groot aantal zelfdodingen, hoge gelukscijfers)
aanstelling van een minister van inclusiviteit in de volgende federale regering.

Björn Siffer Peter Algoet

woordvoerder HVV projectverantwoordelijke

Björn Siffer		Peter Algoet
woordvoerder HVV		projectverantwoordelijke